Het recht om te vergeten
Het vergaren van informatie kostte ooit heel veel tijd en moeite, omdat het langdurig stockeren van informatie de uitzondering was en het vergeten de regel was. Met de digitale revolutie is het bijhouden echter de regel geworden, met een nefaste impact op de privacy tot gevolg. Enkele weken geleden publiceerde professor Viktor Mayer-Scho?nberger (Harvard University) daarom een paper waarin hij pleit voor het recht om te vergeten.
De paper stelt dat we door de toenemende digitalisering – RFID, GPS, ambient intelligence – evolueren naar een panoptische maatschappij, waar het doen en laten van elke burger voortdurend gecontroleerd wordt. Daarbij zou ook de vrijheid van meningsuiting in gevaar komen, omdat alles wat we doen en zeggen geregistreerd wordt en later tegen ons gebruikt kan worden.
Mayer-Scho?nberger gaat in zijn betoog wat kort door de bocht wanneer hij grote instanties zoals Google vergelijkt met de Russische KGB, omdat ook de KGB de intentie had dossiers bij te houden voor de eeuwigheid. Toch begrijp ik zijn stelling dat het vergeten weer de regel moet worden. De maatschappij is inderdaad in almaar sneller tempo informatie aan het vergaren, zonder dat de doorsnee burger zich daar vragen bij stelt. Een frappant voorbeeld is het nemen van foto’s: onze grootouders namen slechts foto’s van de belangrijkste gebeurtenissen van ieders mensenleven, zorgvuldig in scène gezet en even zorgvuldig bewaard in een fotoalbum. Vergeleken met de duizenden foto’s die de gemiddelde jongeling nu al in zijn digitale fotocollectie bewaart, post op Flickr en rondstuurt naar familie en vrienden, kan de vergelijking met het verleden wel tellen.
Om het vergeetrecht te waarborgen pleit Mayer-Scho?nberger voor een streng en alomvattend ingrijpen van de wetgever, gecombineerd met de nodige software-ingrepen om te garanderen dat databases de persoonsgegevens na een tijd automatisch zullen anonimiseren of wissen. Hij spiegelt zich daarbij aan Europa, waar de privacywetgeving – in tegenstelling tot de Verenigde Staten – alomvattend is en bijvoorbeeld óók betrekking heeft op de private sector. Tegelijk beseft hij wel dat het moeilijk is om het publiek warm te maken voor dergelijke wetgeving, aangezien het publiek op dit moment slechts sporadisch hinder ondervindt van de massale vergaring van kleine hoeveelheden data.
Nochtans is de situatie in Europa ook weer niet zoveel beter in de praktijk, ondanks de strengere wetgeving. De gemiddelde burger ligt er ook hier niet wakker van dat zijn gegevens verspreid zijn bij tientallen bedrijven en overheidsinstanties. Dat kan ook mooi afgeleid worden uit het aantal vragen voor inzage tot persoonsgegevens: hoewel het inzagerecht gratis en bij wet gegarandeerd is, komt het slechts zelden voor dat burgers dit recht effectief uitoefenen. Het gemiddelde bedrijf waar ik privacy audits uitvoer, hoort het in elk geval in Keulen donderen wanneer ik informeer welk persoonslid aangesteld is om vragen tot inzage op te volgen.
Zelfs wanneer het geen moeite kost om gegevens te doen vergeten, is het animo om zorgvuldig om te gaan met persoonsgegevens laag. Een korte rondvraag in de kenniskring leert bijvoorbeeld dat niemand ooit cookies wist op het internet (of het zou al moeten zijn om het bezoek aan bepaalde websites uit te wissen) of aan een websitebeheerder vraagt om een account te wissen. Ondertussen wordt er lustig voortgeblogd en worden er commentaren gepost waar men tijdens een sollicitatiegesprek jaren later liever niet aan herinnerd wordt.
De Europese Commissie heeft zich alvast voorgenomen om privacy enhancing tools of PET’s te promoten. Of zulke tools, automatisch vergetende databases of nog strengere wetten kunnen verzekeren dat iemand jaren na datum niet geconfronteerd wordt met gênante commentaren, valt nog te bezien. Een gezonde dosis zelfdiscipline lijkt me hier veel effectiever.
Prof. Dr. Patrick Van Eecke is advocaat gespecialiseerd in IT-recht bij DLA Piper. Hij doceert tevens IT-recht aan Queen Mary University, London en aan de Universiteit Antwerpen.
