Wennen aan het nieuwe Microsoft

Steve Ballmer die zoete broodjes bakt met Neelie Kroes. Microsoft dat enkele honderden miljoenen steekt in Facebook. En even later lezen we dan dat Microsoft zijn succesvolle kwartaal voor een groot stuk te danken heeft aan de succesvolle lancering van Halo 3. Een stuk software dat niét draait op een Windows pc. Het wordt duidelijk hoog tijd dat wij ons beeld van Microsoft bijstellen. Want het beantwoordt niet meer aan de realiteit.

Het traditionele beeld is dat van de monolytische softwaremoloch. Een bedrijf dat zijn geld haalt uit het marktoverwicht van één product, Windows. En dat zijn macht op die ene markt aanwendt om in daaraan gelieerde markten binnen te breken. Een bedrijf dat met zijn verouderde model niet op kan tegen de opmars van open source.

In 1995 was dat beeld grotendeels correct. Grotendeels, maar niet helemaal. Ook toen al onderschatte men, bijvoorbeeld, hoezeer de ontwikkelaars van Microsoft niet alleen met andere softwarebedrijven maar ook met elkaar in concurrentie zijn. De ploeg die Windows 3.0 ontwikkelde, concurreerde met de ploeg die (in samenwerking met IBM) aan OS/2 werkte. Tot verbazing van iedereen slaagde de Windows-ploeg erin om het al afgeschreven besturingssysteem in protected mode te laten draaien, waardoor het de DOS-geheugenbarrière van 640 KB doorbrak. Na een geslaagde demonstratie gooide Bill Gates de strategie van Microsoft over een totaal andere boeg. Microsoft was van plan Windows te laten vallen ten voordele van OS/2, maar deed uiteindelijk net het omgekeerde.

Die competitieve cultuur, met afzonderlijke teams die elkaar de loef willen afsteken, bestond altijd al binnen Microsoft. Het was een fel onderschatte component van het succes. Die interne competitie ging echter altijd gepaard met een zeer sterke centrale leiding. De wil van Bill was wet. Eens hij zijn beslissing had genomen, hield de discussie op. Dan gingen alle neuzen in dezelfde richting.
Wat er in 2007 is veranderd, is dat Microsoft die sterke leiding kwijt is. Op technologisch vlak dan toch.

Steve Ballmer is een meedogenloos efficiënte CEO, maar niemand heeft hem ooit op een technologische visie betrapt. Nu Bill Gates zich steeds verder terugtrekt, ontstaat een leemte die geen enkele persoon in zijn eentje kan vullen. Zeker Ray Ozzie niet, hoe verdienstelijk de man ook is.

Vandaar dat Microsoft steeds meer wegheeft van een losse confederatie van software- en hardwarebedrijfjes. Elk met een eigen doelmarkt, een eigen strategie en in toenemende mate een eigen bedrijfscultuur. Steeds meer van hen hebben weinig of niets te maken met Windows. Sommige van die bedrijfjes zijn bijzonder succesvol, sommige een beetje, en sommige bakken er niets van.
Met het wegvallen van de allesomvattende visie, lijkt Microsoft eigenlijk op een groot Darwinistisch experiment. Dat geeft aanleiding tot successen als Halo 3, tot flops als de Zune, en soms tot flops die later toch nog een behoorlijk succes worden, zoals de Xbox.

Die Xbox, maar bijvoorbeeld ook SQL Server of Dynamics, zijn trouwens alleen maar ‘flops’ als je hun marktaandeel vergelijkt met dat van Windows of Office. Misschien is dat niet zo’n nuttige vergelijkingsbasis meer.

Dit is niet het meedogenloos efficiënte – en door de rechter veroordeelde – Microsoft van de jaren negentig. Maar het is een model dat best wel geschikt zou kunnen zijn voor de realiteit van vandaag.