Rich Internet is netwerktechnologie, meer dan browsertechnologie

Rich Internet Applications of RIA worden vaak vereenzelvigd met AJAX, een technologie die gebruikt wordt op Web 2.0-websites zoals Flickr. Toch zijn er nog andere technologieën die zich op hetzelfde terrein begeven. Adobe komt met Flex en de runtime Apollo, Microsoft heeft een subset van .NET gelanceerd als Silverlight, Sun brengt JavaFX uit. Google Gears leert AJAX-toepassingen dan weer een nieuw trucje: werken op de desktop.

Dat vier grote IT-bedrijven zich tegelijkertijd op eenzelfde technologie storten, kan geen toeval zijn. In de consumententoepassing vindt RIA vlot ingang, zoals bijvoorbeeld op de site van Belgacom TV, die met Flex is gebouwd. De vraag is in welke mate de technologie zal doordringen in de zakelijke markt.

De meest laagdrempelige toepassing van RIA is wellicht AJAX. Volgens Gartner-analist Ray Valdez gebruikt 90 procent van de sites met grote trafiek (meer dan 100.000 bezoekers per dag) in de consumentenomgeving, nu al AJAX. “Vaak wordt dit doorgevoerd als bijkomende verbetering aan de gebruikersregistratie of aan het winkelwagentje. Meestal is er geen plotse grote transformatie.” AJAX wordt ook vaak gebruikt om page refreshes te vermijden. Dat is handig als een foto moet veranderen en de rest van de pagina niet. Met AJAX wordt dan enkel de foto geladen, terwijl de pagina blijft. Volgens usability-experten zorgt deze toepassing voor een grote verbetering in gebruikservaring.

RIA laat ook meer geavanceerde internettoepassingen toe. Jeff Whatcott, de RIA-specialist bij Adobe, licht toe: “Het internet was oorspronkelijk bedoeld als een hypertextomgeving waarin men door informatie kan bladeren. Het web was gebouwd voor informatieontdekking, niet om applicaties af te leveren. Als men een taak gedaan wil krijgen, beslissingen wil nemen of complexe data analyseren, zijn traditionele webpagina’s niet zo geschikt. Voor elk complex online zakelijk proces met meerdere stappen, moet RIA op zijn minst overwogen worden.”

Gegevensinvoer is nog een toepassing waar RIA een beloftevolle toekomst wacht. Volgens Ray Valdez hebben zakelijke toepassingen een hinderlijke, moeilijke en soms ‘pijnlijke’ gebruikersinterface. “RIA zal de toepassing niet pijnloos maken,”, verklaart hij, “maar hoogstens 10 procent minder pijnlijk. De toepassing zal nog steeds hinderlijk en moeilijk bruikbaar zijn, maar minder.” Jeff Whatcott geeft enkele voorbeelden van mogelijke verbeteringen: “Je kan met RIA meteen feedback geven aan de gebruiker: welke gegevens je wil, een validatie of een visualisatie over hoeveel gegevens hij nog moet ingeven.”

Meest gemaakte fout: niet denken, maar doen
“RIA is een nieuwe technologie die een niet-technologisch probleem oplost: hoe bruikbare, efficiënte toepassingen te maken met zakelijke waarde,” stelt Ray Valdez van Gartner, “Daarom adviseren we bedrijven om het ontwikkelproces te baseren op de gebruiker en op usability, niet op de technologie. Het designproces moet gebaseerd zijn op empirisch onderzoek naar gebruikspatronen. Eens je weet wat gebruikers eigenlijk doen, kan je de technologie kiezen om de implementatie te maken.”

Adobe bevestigt dat de klanten vaak de fout maken om een RIA-toepassing te aanzien als een oplossing voor een technisch probleem, terwijl het eigenlijk om een designprobleem gaat. “Dat is een fout die ze maar één keer maken” verzekert Jeff Whatcott, “Eerst moet je weten wat je met een applicatie wil verwezenlijken. Wat is het proces en wat zijn de stappen in dat proces. Eens je dat weet, kan je kiezen voor tools en een framework.”

Gartner ziet de oorzaak van het probleem in de medewerkers van IT-diensten. “IT-managers zijn gewend om technologie te kopen en vendors zijn gewend om technologie te verkopen. Er is dus een grote kans dat bedrijven zich voornamelijk zullen toespitsen op technologie. Met SOA dachten we hetzelfde.

SOA is een designpatroon, een discipline, een aanpak van systeemopbouw. Het is geen technologie, hoewel IT vendors het verkochten als een technologie. Ze stelden het gelijk met enterprise service bus en bedrijven kochten producten en middleware met het label ‘SOA’, maar leverden niet de echte voordelen van SOA. Bedrijven zullen dus RIA-technologie kopen, maar zullen niet noodzakelijk de voordelen ervan krijgen, namelijk bruikbare en effectieve toepassingen met zakelijke waarde.”

Kiezen is verliezen?
Een vijftal technologieën staan in de arena van de Rich Internet Applications, waardoor het moeilijk wordt om te kiezen. Daarbij komt nog eens de moeilijkheid dat de keuze voor één framework – om praktische redenen – betekent dat de volgende projecten met dezelfde technologie voltooid worden. Vraag is dus welke technologie op termijn de slimste keuze zal zijn.

De meest verspreide technologie, AJAX, is goed om bestaande webpagina’s te verbeteren, maar minder bruikbaar om hele toepassingen te ontwikkelen. Het kan wel, maar er zijn eenvoudigere manieren. Gartner denkt dat het toevoegen van AJAX-code geen onderscheidende factor is op lange termijn. Toch schat Ray Valdez het de moeite waard om AJAX te gebruiken: “Het maakt bestaande toepassingen minder hinderlijk. Voordeel is dat de toepassingen in elke browser kunnen draaien.”

Flex en Silverlight lijken het hardst op elkaar: beide hebben een framework en een runtime-omgeving nodig. Al zit Adobe met Flex op gebied van runtime-omgeving in een betere positie volgens Whatcott: “Flex 2 en Flex 3 hangen af van Flash-speler 9. Dat is de versie die al op 90 procent van de pc’s geïnstalleerd is.”

Microsoft heeft voor de verspreiding van zijn runtime-omgeving een beetje het kip-en-ei-probleem omdat ze zowel hun runtime environment als hun framework nog moeten verspreiden. Waarom applicaties ontwikkelen die niemand kan draaien? En waarom een runtime-omgeving installeren waar geen toepassingen voor zijn?” Waarnemers gaan ervan uit dat Microsoft ontwikkelaars zal betalen om toepassingen te ontwikkelen.

JavaFX lijkt volgens maker Sun qua functionaliteit het hardst op AJAX, maar heeft wel een runtime-omgeving nodig. Onlangs kondigde Google zijn nieuwe Google Gears aan, een technologie die AJAX-toepassingen op de desktop laat draaien.

Gartner verwacht niet dat één technologie een totale dominantie haalt: “Volgens ons zal de markt gefragmenteerd blijven. Er zal niet één dominante vendor zijn, er is meer dan Microsoft en Adobe. Ook IBM speelt mee met een rich client platform gebaseerd op Eclips en Sun met Java FX.” Adobe geeft zelf aan dat dominantie geen absolute noodzaak is. “Microsoft moet niet falen opdat wij zullen slagen,” zegt Jeff Whatcott, “we denken dat Flex en Silverlight naast elkaar kunnen bestaan.” Het is dus vrij veilig om tussen de technologieën te kiezen.

Hoe het verder moet
Alle grote vendors die zich op de zakelijke markt richten, hebben initiatieven in hun mouw om AJAX toe te voegen aan hun interface. Ray Valdez van Gartner verduidelijkt: “Alle verkopers van portalen, content management en samenwerkingssoftware hebben RIA op hun roadmap staan. De uitvoering van die plannen vraagt nog wel tijd omdat ontwikkelaars de technologie niet goed kennen en omdat er keuzes moeten worden gemaakt over de aanpassingen aan de software.”

Bedrijven als SAP en Oracle hebben al interfaces die gebruik maken van RIA-technologie. SAP gebruikt bijvoorbeeld Flex om dashboards en analyses op te vragen in de business intelligence. En volgens Jeff Whatcott zitten er nog meer RIA-toepassingen in de pijplijn: “We praten ook nog over andere zaken.” Welke zaken dat waren, wou hij niet kwijt.

De verschillende runtime-omgevingen die vendors ontwikkelen, laten de RIA-toepassingen draaien op de desktop. Toch zal RIA een internettechnologie blijven volgens Ray Valdez. “De programma’s hangen sterk af van het netwerk. RIA wordt geen browsertechnologie, wel netwerktechnologie. Een goed voorbeeld van zo’n netwerktechnologie is iTunes van Apple: een internettoepassing die geen browser is, met een user interface die lijkt op die van een brows
er. Second Life is een ander voorbeeld van een op zich staande applicatie die met internet werkt.”

Het feit dat RIA in wezen netwerktechnologie is, opent mogelijkheden voor zakelijke toepassingen die gebruik maken van SOA. Zo kan een Rich Internet Application rechtstreeks data gaan halen en manipuleren in bijvoorbeeld een ERP. Vroeg of laat zal RIA dus een technologie voor ernstige zakelijke toepassingen worden.