Het organisme van IT

Ik heb een opleiding achter de rug waarbij het blijkbaar belangrijk was om een zo breed mogelijke theoretische bagage aan wiskunde en fysica te verzamelen, om daar dan later in het bedrijfsleven helemaal niets mee aan te vangen. Daar heb ik jaren op gesakkerd, dat het een schande was om ons op die jonge leeftijd helemaal vol te proppen met nutteloze wetenschap. Maar nu ik ouder word, ben ik daar heel wat milder over. Nu had ik werkelijk nooit gedacht dat ik ooit nog iets zou aanvangen met mijn cursus Quantummechanica.

De wonderen van de Quantumfysica heb ik, in alle eerlijkheid, nooit helemaal doorgrond, maar de essentie heb ik wel onthouden: dat we moesten afstappen van een fundamenteel geloof in absolute controle. De natuurkunde was er sinds mensenheugenis van uitgegaan dat ze alles konden berekenen: de vlucht van een vogel, het traject van een projectiel, de baan van een planeet. Het idee was dat als we eenmaal de natuurwetten kenden, dan konden we alles uitrekenen. Tot de Quantumfysica kwam in het begin van de vorige eeuw, en die poneerde dat je helemaal niets perfect kon berekenen, maar in het beste geval een waarschijnlijkheid kon becijferen. Zo kwam Heisenberg met zijn onzekerheidsprincipe dat het onmogelijk is om van een voorwerp én de precieze locatie én de precieze snelheid te weten.

Eerst was Quantumfysica een soort intellectuele masturbatie, maar al snel werd duidelijk dat het menens was en dit deed de fysica daveren op zijn grondvesten. Honderden jaren lang waren fysici ‘believers’ in absolute controle, het onfeilbare raderwerk van de natuur, geweest, en nu opeens werd hen verteld dat hun geloof geen waarde had, en vervangen werd door statistiek en onzekerheid. Zelfs Einstein wilde er niet in geloven en deed de uitspraak: ‘I cannot believe that God plays with dice’.
Quantumfysica werd in de jaren zestig en zeventig gepopulariseerd door de hippiecultuur, die tot afgrijzen van de fysicanerds, de onzekerheid die centraal staat in de Quantummechanica op een hoop smeten met spiritualiteit, meta-fysica, religie en die tot diep in de nacht onder invloed van een paar stevige joints konden filosoferen over de wondere wereld van het Quantum.

Toch was de Quantummechanica nodig om de fysica een stap vooruit te helpen om zowel de oneindig grote van het heelal, als het oneindig kleine van het subatomaire te kunnen doorgronden. Alleen door de drang naar absolute controle op te geven, kwamen we een stap dichter bij de oplossing van het vraagstuk.

We zitten vandaag in de IT-branche op een ‘Tipping Point’. De complexiteit is nog nooit zo groot geweest. Vroeger hadden bedrijven één mainframe waar een paar toepassingen op draaien. Vandaag zit een bank bijvoorbeeld aan duizenden applicaties die allemaal met elkaar praten, van elkaar afhankelijk zijn, en met een ultra-gedecentraliseerde omgeving van systemen die door het internet nog eens allemaal online verbonden zijn. Het gevolg is een gekwetter van formaat dat eigenlijk niet meer te controleren is. Als je alleen al naar de securityaspecten bekijkt, dan zie je dat een firewall vandaag de dag voor een grote bank elke dag miljoenen alerts en error messages uitspuwt, en je hebt al een systeem nodig om de alarmen van de systemen te controleren.

Ik kom vandaag heel wat IT managers tegen die zeggen: ‘Weet je, we kunnen het eigenlijk niet meer de baas’. Het is als een soort onkruid om ons heen gegroeid en hoeveel we ook snoeien, sproeien of uitwieden, het onkruid is ons de baas en ‘we are no longer in control’. En dat is het sleutelwoord: controle. Het zal er de volgende jaren niet makkelijker op worden. We bouwen meer en meer systemen. Meer en meer gebruikers die meer en meer gebruiken. Meer systemen, meer toestellen, meer devices, meer applicaties, meer onkruid, meer chaos. Arme IT managers.

Maar misschien moeten we het ‘Quantum’ aanpakken. Misschien moeten we af van het naïeve Cartesiaanse denken dat we alles kunnen controleren, alles kunnen checken, alles kunnen nagaan. Misschien moeten we het meer als een systeem beschouwen, als een organisme, als een levend wezen. In de medische wetenschap hebben we ook geen volledige bottom-up benadering waarbij we de functie van een mens of dier gaan modelleren door alle mogelijke interacties van alle cellen te gaan beschrijven, maar we gebruiken een top-down benadering waar we de gedragingen en symptomen optekenen.

Misschien moeten we in IT ook afstappen van een krampachtige controlefreakmentaliteit, en moeten we meer het ‘organisme’ IT beschrijven, met zijn gedragingen, en denken in patronen en waarschijnlijkheden in plaats van in totale controle. Misschien moeten we IT niet meer beschouwen als een mechaniekje, maar eerder als een organisch wezen. We zouden een Quantum Leap kunnen maken in IT.

Misschien ook niet. Het is wellicht nog net te vroeg. Als u morgen over een ‘Holistische Quantum Benadering van het IT Organisme’ begint is de kans groot dat uw collega’s denken dat u ook zwaar aan de joints gezeten heeft. Misschien nog even wachten…