Copyright past niet in technologische dwangbuis
Schendingen van het auteursrecht zijn technisch gesproken nooit eerder zo gemakkelijk geweest als in onze verregaande gedigitaliseerde wereld. Toch blijkt technologie zelf geen panacee dat het vraagstuk van de copyrightbescherming kan oplossen.
De redactie van het Jaarboek voor de Nederlandse Boekgeschiedenis heeft voor de veertiende editie van dit boek doelbewust geen ‘digifoben’ of ‘digifielen’ aan het woord gelaten. Er staan verhelderende verhalen in dit jaarboek. Onder meer over ‘de toekomst van de monografie in een digitaal tijdperk’, een bijdrage van Saskia C.J. de Vries, directeur van de Amsterdam University Press. De titel suggereert een saaie brei tekst voor insiders en gelijkgestemden.
Niets is minder waar. In de praktijk blijkt dit een bijzonder goed gedocumenteerd, verhelderend en spannend betoog over onder meer de betekenis van Google Book Search, Google Print en Google Scholar voor de uitgeverij. De Vries weet aannemelijk te maken dat de activiteiten van Google op dit terrein meer voordeel hebben dan aanvankelijk door de meeste uitgevers en auteurs werd gevreesd. Van de verdenking dat Google op systematische wijze het auteursrecht schendt door ‘en masse’ bibliotheken te scannen blijft niet veel overeind.
Dat neemt niet weg dat Google als eigenaar van het auteursrecht plunderende Youtube danig in de gaten moet worden gehouden. En dan valt het op dat in ‘Wired Shut’, een studie van de Amerikaanse hoogleraar Tarleton Gillespie de eigennaam Google vrijwel niet voorkomt. De naam Youtube wordt zelfs helemaal niet genoemd. Onduidelijk is waaraan dat ligt, behalve dan voor wat die ene voor de hand liggende verklaring betreft: de overname van Youtube door Google is van veel te recente datum om door de auteur behandeld te kunnen zijn geweest.
Digitale dwangbuis
Het vertrouwen in de zegeningen van de technologische oplossing is een sterk westers paradigma dat diepe voren heeft getrokken in het Amerikaanse culturele ethos. Dat stelt Tarleton Gillespie. Hij voegt er onmiddellijk aan toe dat dit vooruitgangsoptimisme in zijn ogen denkbeeldig is. “Uit zichzelf kan technologie nooit de problemen oplossen waarvan de voorstanders van technologie hopen dat het die zal oplossen.
Als we onszelf voorhouden dat nieuwe technologie ons zal redden van aanhoudende sociale problemen dan verdonkeremanen we voor onszelf alleen de veel hardere vragen zoals daar zijn: wat is de sociale basis van het probleem? Hoe zit het in elkaar en waarom blijft het bestaan?” Daar komt bij dat het verplaatsen van de wettelijke bescherming van het copyright naar technologische hinderpalen het risico in zich draagt dat onderweg de nodige voordelen verloren gaan.
Critici van digitale copyrightstrategieën wijzen overigens op het feit dat een aantal legale kenmerken van het copyright niet zomaar vertaald kan worden in een softwarematige dwangbuis. Sterker nog: zelfs als men het copyright puur digitaal zou proberen te beschermen, dan biedt dat mensen de mogelijkheid om de bestaande wetgeving op dat vlak te herinterpreteren. Kwesties die op het analoge vlak allang goed geregeld waren, kunnen dan danig ontwricht raken en nieuwe spanningen veroorzaken. “
Er is meer aan de hand dan de vraag naar de manier waarop popmuziek via het internet gedistribueerd wordt,” schrijft Gillespie. Eigenlijk moet het debat over DRM (Digital Rights Management) nog gevoerd worden. Het komt Gillespie toe de krijtlijnen van dat debat uitgetekend te hebben in een doordringende analyse. Men heeft hem niet ten onrechte internationaal heel veel lof toegezongen voor zijn studie.
Tarleton Gillespie, Wired Shut, Copyright and the shape of digital culture, 396 pagina’s, Uitgeverij MIT Press, ISBN (10) 0 262 07282 3, ISBN (13) 978 0 262 07282 3, € 27,95
Adriaan van der Weel (hoofdredacteur), Jaarboek voor de Nederlandse boekgeschiedenis 14/2007, 225 pagina’s, Uitgeverij Vantilt & NBV, ISBN (13) 978 90 77503 82 9, € 27,50
