Filosofie voor managers
Het lijkt op het eerste gezicht een wat vreemde combinatie: eeuwenoude filosofische stellingen koppelen aan hedendaagse situaties in het zakenleven. Toch wijzen twee recente boeken erop dat de oudheid weer helemaal in is.
Plato waarschuwde ons 2.500 jaren geleden: durf alles in twijfel trekken, we zien de echte werkelijkheid niet, het zijn schaduwen van de werkelijkheid. In 2001 overkwam het Cisco door met steeds maar oplopende verkoopcijfers niet te merken dat achter de cijfers een instortende markt zat. In ‘Wie is hier nu eigenlijk de baas?’ vertaalt Ben Kuiken de wijsheden van klassieke denkers naar het hedendaagse zakenleven. Want volgens hem helpen klassieke en hedendaagse filosofen bij het begrijpen van uw taak als manager.
Dat de oudheid in steeds meer boeken over maatschappij en zakenleven opduikt, blijkt overigens ook uit het succesvolle ‘Are we Rome’, van auteur Cullen Murphy, dat eerder al de vergelijking tussen het einde van het Romeinse rijk en de zakelijke en maatschappelijke toestand van dit moment in de Verenigde Staten. Net als in Rome is de publieke moraal in Amerika in verval en heeft het land zich gestort in overmoedige militaire avonturen.
Ondernemen
Veel van die oude wijsheden, die opduiken in ‘Wie is hier nu eigenlijk de baas ?’ van Ben Kuiken, klinken vandaag bekend in de oren. Aristoteles wees er, ruim driehonderd jaar vóór Christus, bijvoorbeeld al op dat macht corrumpeert. Al gaat het in zijn boek verder dan de oudheid. Zo wijst de auteur op de samenhang tussen het Zen-boeddhisme dat veel waarde hecht aan het detail en de snelle opgang van het kwaliteitsbeleid in de Japanse auto-industrie waardoor het Total Quality Management makkelijk wortel schiet.
Charles de Montesquieu was bedenker van de trios politica, het systeem van de scheiding der machten. Volgens hem is de enige manier om de macht (van de baas) aan banden te leggen, deze te verdelen over drie partijen, de wetgevende, de uitvoerende en de rechtsprekende en zo zou in het bedrijfsleven een striktere scheiding der machten evenzeer welkom zijn.
Ook het modieuze begrip ‘Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen’, kortweg MVO, blijkt helemaal niet zo nieuw als u zou denken. De Britse filosoof-econoom John Stuart Mill wees reeds in het midden van de 19e eeuw, als grondlegger van het klassieke liberalisme, op het schadebeginsel: ieder individu heeft het recht om te handelen zoals hij wil, zolang hij hiermee anderen maar geen schade berokkent. Milton Friedman, op het einde van de 20ste eeuw pleitbezorger van de vrije markteconomie, vond dat we onze macht als consument moeten gebruiken om alleen nog maar eerlijk geproduceerde producten te kopen. De auteur verwijst ook meermaals naar ideeën van Immanuel Kant, zoals: baseer je gedrag op principes waarvan je zou willen dat het algemeen geldende wetten waren.
Zonder saai te worden haalt de auteur Ben Kuiken, zelf ook filosoof en hoofdredacteur van een Nederlands zakenblad, veel ideeën bij J.J. Rousseau, M. Heidegger en Ch. Taylor om ze stuk voor stuk het antwoord te laten geven op de vraag: hoe word je een authentiek leider? En dan passeren nog een resem andere denkers de revue.
Samengevat zet Ben Kuiken aan tot nadenken over een aantal kernvragen die iedere manager zich moet stellen. Hij biedt in amper 120 bladzijden een breed spectrum aan invalshoeken, gebaseerd op hersenspinsels van recente en minder recente filosofen. Het boek zet aan tot nadenken over de zin van onze maatschappelijke taak of hoe we deze taak meer zin kunnen geven. Aanbevolen ter afwisseling van lectuur van recepten van managementgoeroes.
Arnold Lampaert & William Visterin
Wie is hier de baas, Ben Kuiken, Uitgeverij Haystack uit Zaltbommel/Nederland, 2007, ISBN 978 90 77881 30 9
Are we Rome, Cullen Murphy, Houghton Mifflin, 2007, ISBN: 978 06 18742 22 6
