SOA en business

“SOA is een raar beestje”, zo luidt de terechte opmerking van Erik Maes, executive business consultant bij Atos Origin. Zijn opmerking slaat vooral op de vele definities die aan SOA worden gegeven: voor de ene is het een manier om processen te optimaliseren, voor de andere gewoon de volgende generatie integratiesoftware. Het kan natuurlijk op allebei slaan, maar de essentie van een Service-Oriented Architecture moet precies in het woord ‘dienst’ worden gezocht. SOA zoekt continu naar manieren om toepassingen tot diensten te transformeren, ofwel door er een laagje over te leggen, ofwel door ze vanaf de grond service-gericht op te bouwen. IT-sceptici durven hier wel eens schamper over oordelen als de nieuwste drogreden om veel geld uit het bedrijf in de IT-afdeling te pompen, maar bij een nadere analyse blijkt het wel degelijk de hele onderneming te zijn die baat heeft bij een goed werkende SOA-architectuur.

Drivers

“De buitenwereld verandert zo snel de voorbije jaren dat elke organisatie zich wel verplicht ziet om aan een zelfde tempo te veranderen als ze niet hopeloos wil achterblijven tegenover de concurrentie”, opent Erik Maes het debat. “Tegelijk merken veel bedrijven dat hun groeitempo vertraagt door hun ICT-afdeling: ze willen wel snel een nieuw proces invoeren maar de ICT-infrastructuur is zo monolithisch dat ze snelle veranderingen onmogelijk aankan. Pas als u uw infrastructuur opbouwt als een verzameling kleine componenten die snel als service kunnen worden ingezet in een proces, kan uw IT-afdeling de flexibiliteit garanderen die uw organisatie nodig heeft.”
“Momenteel zijn de meeste bedrijven hier totaal niet klaar voor,” bevestigt Kenneth Stevens, solutions manager bij SAP Belux: “de gemiddelde levensduur van een toepassing bedraagt nog steeds veertien jaar, maar kijk maar om je heen: de wereld rondom verandert veel sneller. De meeste toepassingen zijn dus na verloop van tijd totaal ontoereikend, en zonder een ICT-omgeving die snelle wijzigingen toelaat hink je snel achterop.”
“Dit sijpelt ook stilaan door in de zakenwereld”, zegt Kasper Peters, SOA-specialist van IBM Global Business Services. “Momenteel is dat nog niet zo vaak het geval, maar we zien bedrijven wel evolueren naar een situatie waarbij overnames zal gekeken worden of de overnameprooi al dan niet beschikt over een volwaardige SOA-architectuur, en de prijs navenant zal laten stijgen of dalen.”
 

Verkeersregels
Bedrijven hebben dus alle belang bij een goede service-gerichte architectuur maar in de praktijk is er in heel België – zeg maar in de hele wereld – nog maar nauwelijks een bedrijf dat met een volledige SOA kan uitpakken. Dat heeft alles te maken met de eenvoudige vaststelling dat SOA niet alleen aanbevelenswaardig is maar ook bijzonder complex en ingrijpend. Het lijkt wel alsof de lange tocht die bedrijven naar het beloofde SOA-land moet brengen, vol met verkeersborden staat die de tocht niet alleen vertragen maar soms zelfs de andere richting lijken op te sturen.

Verkeersregel 1: Bezint eer ge begint
“Het zit hem in de naam alleen al,” merkt Jan Roels, sales manager direct business van Progress software, op: “het gaat hier om een architectuur. Een huis begin je ook niet te bouwen zonder plan. Je gaat eerst naar je architect en pas als je voldoende zicht hebt op hoe het hele huis eruit zal zien, kan je met de fundamenten aan de slag.”
Een terechte opmerking maar het verklaart wellicht waarom veel bedrijven nogal aarzelend en argwanend naar SOA kijken: zij vrezen dat investeringen in deze technologie uitdraaien op een bodemloze put zoals we die in de ERP-hoogdagen ook wel eens aantroffen. “Om van de hele SOA-architectuur een snelle ROI te verwachten, zou onrealistisch en niet fair zijn,” werpt Jan Roels tegen, “het gaat hem hier om de fundamenten van wat iets heel groot gaat worden. Wat is de ROI van ‘Rome bouwen’? Maar als je je investering maar voldoende precies definieert, ligt een ROI altijd binnen bereik.” Met andere woorden: je kan al beginnen met kleine projecten en daarmee de zin van een SOA-architectuur aantonen, zolang je hierbij het grotere geheel maar niet uit het oog verliest.

Verkeersregel 2: SOA doe je samen
Misschien wel het moeilijkste obstakel op weg naar een volledige SOA-omgeving, is dat binnen het bedrijf het besef moet groeien dat SOA geen IT-traject is maar een gemeenschappelijk traject. Als men SOA wil doen slagen, zal er dus een behoorlijk groot engagement vanuit de businesszijde moeten komen, zowel bij het analyseren van de bestaande processen en het ontwerpen van nieuwe processen als tijdens de implementatiefase zelf.
Om dit engagement te bereiken, moet elke medewerker zich al bewust zijn van het belang van SOA voor de hele organisatie. Deze bewustmaking groeit geleidelijk aan maar er zijn een aantal manieren om dit proces ook te versnellen. Ten eerste is het belangrijk dat het topmanagement aan het hele bedrijf duidelijk maakt dat het gelooft in het SOA-traject als de enige weg voorwaarts. Ten tweede moet ervoor gezorgd worden dat ‘de business’ zich kan herkennen in de diensten en processen die de bouwstenen vormen voor de SOA-architectuur. “Eén van de voorwaarden hiervoor is dat de diensten wel modulair worden opgebouwd maar niet té granulair worden, aldus Kasper Peters: “Een service zoals ‘open een rekening’, daar kan de gemiddelde gebruiker zich in inleven, maar over een service op het niveau van ‘get client address’ wil de business niet spreken.” Dit leidt ook tot de volgende bedenking: een proces hoeft niet per se in elk land en elke afdeling geüniformeerd te worden. “Het belangrijkste is dat ze op elkaar afgestemd zijn en op een voldoende hoog niveau gedefinieerd,” meent Peters nog, “en, last but not least: eigenlijk moet je het helemaal niet over SOA hebben als je dat niet wil, en evenmin over andere vervelende technische termen als SOAP, BPEL of services registry. Je kan het gewoon hebben over ‘diensten en toepassingen opknippen’ of ‘processen orchestreren’ om je boodschap duidelijk te maken’. 

Verkeersregel 3: SOA Governance is verplicht
SOA Governance klinkt als een zeer abstract begrip, maar het kan bijzonder concreet zijn. Als er geen afspraken worden gemaakt rond het gebruik van services die uw organisatie ter beschikking stelt, kunt u snel in een situatie belanden waarbij uw service zoveel wordt gebruikt dat de infrastructuur overbelast dreigt te worden. Een ander te vermijden scenario: wie vasthoudt aan het zogeheten ‘pechprincipe’ (wie eerst om een bepaalde dienst vraagt, draait op voor alle kosten, ook al gebruikt nadien het hele bedrijf die dienst), dreigt de invoering van SOA gevoelig te vertragen, aangezien geen enkele afdeling bereid zal zijn om de gulle weldoener te spelen voor de andere afdelingen. Zulke afspraken moeten duidelijk vastgelegd worden in de nodige governance documenten.

Verkeersregel 4: Denk aan de SOA-generatie
Een niet te onderschatten gevolg van het invoeren van SOA in een onderneming is dat de volgende generatie IT’ers maar ook de volgende generatie niet-IT’ers over andere capaciteiten zal moeten beschikken. Zowel de zakelijke als technische medewerkers zullen moeten leren denken in functie van componenten en diensten en van herbruikbaarheid, en in staat zijn om hun departements- of landsgrenzen te overstijgen. De flexibiliteit van de onderneming zal als vanzelf daaruit voortvloeien, maar vooraleer alle medewerkers zover zijn, is er nog heel wat opleidings- en sensibiliseringswerk aan de winkel.
 

Eindbedenking
De weg naar SOA is bezaaid met vele uiteenlopende hindernissen. Toch is het traject niet alleen de moeite waard maar ook noodzakelijk. We blijven immers evolueren naar een bedrijfsmodel waarin organisaties zich toespitsen op hun kernactiviteiten en de niet-differentiële activiteiten zoveel mogelijk worden uitbesteed.
“Het is zoals onze CEO Palmisano en Procter & Gambles CEO (A. G. Lafley, nvdr) samen vaststelden,” vertelt Kasper Peters, SOA-specialist van IBM Global Business Services: “eigenlijk heeft P & G maar één derde van het personeel nodig dat momenteel in dienst is. Iedereen in loondienst van P & G zou zich moeten concentreren op dat ene kernmoment: wanneer de klant in een supermarkt of andere winkel moet kiezen tussen een product van P & G of dat van een concurrent. Alle andere activiteiten, die niet rechtstreeks bijdragen tot het uitdraaien van die keuze in het voordeel van P & G, mogen eigenlijk uitbesteed worden.”
Maar om zulke visie op bedrijfsvoering echt te kunnen realiseren, heb je ook een ICT-infrastructuur nodig die losse en vaste samenwerkingsverbanden vlot aangaat en zonodig ook verbreekt. SOA, met zijn procesgerichte aanpak, modulaire opbouw en dienstgerichte visie, is dus bij uitstek geschikt voor dit toekomstige bedrijfsmodel. SOA implementeren is geen makkie, en vergt een serieuze investering – zowel op technisch als op organisatorisch vlak – maar het is de enige weg voor elk bedrijf dat ook wil evolueren naar een SOE (service-oriented enterprise), een organisatie die flexibel en modulair genoeg is om snel in te spelen op veranderingen, ook al is de onderneming nog zo groot.